ابتکارات هستی شناسی حکیم مؤسس آقا علی مدرس طهرانی
18 بازدید
محل نشر: مدرس علوم انسانی»زمستان 1378- شماره 13»(20 صفحه- از141 تا 160)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : گروهی
زبان : فارسی
آقا علی مدرس طهرانی(1307-1234 ه.ق)از بزرگترین فیلسوفان حکمت متعالیه، علاوه بر تعمیق مبانی صدرایی در باب اصالت وجود، نکات تازه‏ای را چه از حیث تصوّر و چه به لحاظ برهانی در این باب مطرح کرده است.استخراج، تحلیل انتقادی و مقایسه این ابتکارات با آرای صدر المتألهین و دیگر حکیمان متعالیه موضوع بحث این مقاله است. حکیم مؤسس بر خلاف دیگر حکیمان متعالیه اختلاف در مسأله اصالت وجود را در دو موضع می‏داند نه یک موضع.موضع اول:آیا مفهوم وجود بدون اعتبار عقل و بدون اضافه به ماهیات مختلف دارای افراد واقعی است یا نه؟موضوع دوم:آیا فرد واقعی وجود بدون انضمام حیثیت تقییدیه، یعنی اوّلا، و بالذات مصداق و محکی عنه مفهوم وجود است یا نه؟ نزاع بین قائلان به اصالت وجود و طرفداران به اصالت ماهیت لفظی نیست.به علاوه با تحریر صحیح محل نزاع، مسأله اصالت وجود ضروری یا قریب به ضروری است.با این همه وی حداقل چهار برهان تازه بر اصالت وجود اقامه کرده که مهمترین آنها عبارتند از: 1.مفهوم و ماهیت در مرتبه ذات، طارد عدم نیست، اگر ماهیتی در خارج یا در ذهن طرد عدم کند، این طارد بودن او بالذات نیست، بلکه بالعرض و بالتبع است.عقلا ما بالعرض به ما بالذات منتهی می‏شود. این ما بالذات عدم نیست، زیرا عدم بالذات طارد عدم نیست.آنچه بالذات طارد عدم است، جز وجود چیزی نیست.وی این برهان را در بدایع الحکم«محکم البنیان»خوانده است. 2.حمل عرضی بالعرض مفاهیم ثبوتی بما هو ثبوتی بر ماهیت در دو حالت، دلیل بر اصالت وجود است، اول:مفاهیم خارج از ذات ماهیت که صدق آنها بر ماهیت محتاج واسطه در عروض باشد.دوم: مفاهیمی که صدق آنها محتاج واسطه در ثبوت باشد. 3.هر آنچه از مرتبه ماهیت من حیث هی خارج بوده بر آن صادق باشد، این صدق و ثبوت خارج از ذات ماهیت خواهد بود و با حیثیتی زائد بر ذات آن.عدم، و مفهوم وجود نمی‏توانند نقش این حیثیت را ایفا کنند.به ناچار تنها حقیقت وجود، عامل این صدق و ثبوت خواهد بود.مدرس طهرانی این برهان را جامع همه یا اکثر براهین ملاصدرا در باب اصالت وجود دانسته است.
آدرس اینترنتی